نقشه

طراحی فرش در ایران به نحو مطلوبی روبه‌پیشرفت است. هرروز طرح‌های متنوع، مدرن و چشم‌نوازی تولید می‌شوند که نشان از توانمندی بالای طراحان زبده ایرانی دارند. اما مشکل عمده‌ای که طراحان فرش با آن روبرو هستند، مسئله کپی‌برداری و در نظر نگرفتن حق مالکیت در این حوزه است.

در صنایع دیگر هم مشکلات مشابه وجود دارند اما در صنعت فرش ماشینی  به‌طور ویژه‌ای کپی‌برداری، تقلید و دنباله‌روی در تمام بخش‌ها جاری است؛ از طرح و نقشه گرفته تا اقدام به ربودن بازارهای صادراتی شرکت‌های رقیب!

معضل کپی کاری در حوزۀ طراحی فرش ماشینی، شاید ناشی از سطح دانش پائین در بین مدیران و واحدهای تولیدی باشد، و یا عدم وحدت طراحان فرش ماشینی. عصر فرش در این یادداشت، به بررسی کپی کاری طراحی فرش در داخل کشور ایران می‌پردازد تا شاید راهی برای باز شدن این گرهی که نباید کورتر شود بیابد.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی صنعت فرش ایران (عصرفرش)، رامین عظیم زاده یکی از طراحان فرش است که دراین‌باره به عصر فرش می‌گوید:

لطمه کپی‌برداری سنگین است، به‌ویژه برای استودیوهای طراحی که با صرف هزینه و وقت زیاد یک طرح جدید را وارد بازار می‌کنند و به‌شدت متضرر می‌شوند. در کپی کاری حقوق طراح واقعی به‌شدت تضعیف می‌شود و به‌طورکلی به هنر طراحی و ذات هنر لطمه وارد می‌کند. از طرفی اغلب شرکت‌های فرش ماشینی نیز تمایلی به تهیه طرح اصلی و طراحی‌های اورجینال ندارند چراکه می‌توانند به‌راحتی طرح‌های کپی شده را از دست واسطه‌ها به قیمت بسیار ارزان‌تر خریداری کنند.

عظیم زاده با تأسف ادامه می‌دهد: متأسفانه یک طرح جدید در عرض ۲ تا ۳ هفته کپی می‌شود و ۱۰ یا ۲۰ شرکت آن را می‌بافند. این موجب خالی شدن بازار از طرح و نقشه جدید و خلاقیت و نوآوری می‌شود و متأسفانه حرمت طراح و طراحی از بین رفته است.

وی اشاره می‌کند: در این صنعت به‌شخصه بارها مشاهده کرده‌ایم که طرحی روی ماشین بافته می‌شود که طراح، گل کرمان و سایه کاری‌های فرش کرمان را در کنار نقش و نگارها و گل‌های فرش تبریز کار کرده و متأسفانه در برخی موارد که این طرح‌ها با فروش بالایی مواجه می‌شود، تولیدکننده تنها به فروش بیشتر فکر می‌کند و چنین وضعیتی نگران‌کننده است و کم‌کم هنر کاذب جای هنر واقعی و اصیل را می‌گیرد.

عظیم زاده با اشاره به اینکه هم‌اکنون شرکت‌های تولیدی فرش ماشینی به دو دسته پیشرو و دنباله‌رو تقسیم می‌شوند، ادامه می‌دهد: برندهای معتبری در حال حاضر وجود دارند که هزینه‌های بسیار زیادی را برای طراحی پرداخت می‌کنند و موفق هم بوده‌اند، اما شرکت‌های دسته دوم فقط به دنبال کپی کاری هستند. شرکت‌های پیشرو، قدر طراح و اهمیت طراحی را می‌دانند و با طراحان قابل و ماهر ارتباط بسیار خوبی دارند، دل خوشی صنف طراحی فرش ماشینی هم همین شرکت‌ها هستند و معمولاً در این حالت طراحان با جان و دل و استفاده از همه توان هنری خود کار می‌کنند.

وی در مورد مقصر اصلی رواج کپی کاری از شرکت‌های تولیدی یاد کرد و نه طراحان و گفت: مگر هزینه طراحی و خرید نقشه‌ها نسبت سایر هزینه‌های یک شرکت متوسط و یا بزرگ فرش‌بافی چقدر است؟

درباره اینکه آیا طراحان واقعی و شرکت‌های طراحی در ایران توانسته‌اند با تشکیل انجمن و یا اتحادیه حداقل تا حدی از حقوق معنوی طرح‌های خود دفاع کنند و دست کپی کاران و ویروس‌های طراحی را در بازار کوتاه کنند با یکی دیگر از طراحان فرش گفت‌وگو کردیم.

حمید زارعی دراین‌باره به عصر فرش گفت:

نزدیک به سه سال جلسات مختلفی را گذاشتیم و خوشبختانه استقبال هم کردند. در ادامه مقرر شد اتاق بازرگانی به طراحان، کارت عضویت بازرگانی بدهد، که با صدور آن برای ۴۰ نفر ما امکان تشکیل انجمن را پیدا می‌کردیم. اما بعد از صدور کارت برای چند نفر، دریافت آن قطع شد.

اتاق بازرگانی کاشان، دراین‌باره به خبرنگار عصر فرش گفت: «روند صدور کارت بازرگانی برای طراحان فرش، با ابلاغ بخشنامۀ جدیدی هم‌زمان شد که طبق آن برای صدور کارت بازرگانی نیاز به اظهارنامه ثبت‌نام دفاتر بازرگانی همچنین گواهی پلمپ دفاتر است؛ طراحان فرش پلمپ دفاتر برایشان پذیرفتنی نبود، اتاق رایزنی و تلاش بسیاری کرد تا طراحان فرش را حمایت کند اما این بخشنامه اجباری و برای کل کشور بود.»

به‌این‌ترتیب با عدم انسجام و هماهنگی بعضی از طراحان، این روند متوقف و انجمن تشکیل نشد.

اما زارعی پس‌ازآن  با همراهی چند تن از همکارانش، در فضای مجازی کانالی تأسیس کرد با حضور ۵۰۰ تن از تولیدکنندگان و طراحان فرش. او درباره روند فعالیت کانال به عصر فرش می‌گوید:

هر تولیدکننده به‌راحتی می‌تواند عضو این کانال شده و راجع به طرح مدنظرش استعلام بگیرد. طرح در کانال گذاشته‌شده و مالک اصلی آن مشخص می‌شود. این راه ساده‌ای برای استعلام گرفتن تولیدکننده است.

از طرفی سایتی توسط جمعی از طراحان، به پیشنهاد مرکز تحقیقات فرش ماشینی دانشگاه آزاد کاشان با عنوان ستان (سـامانه تشخیص اصالت و ثبت نقشه فرش) به آدرس www.setaan.ir ایجاد شد، با حضور هیئت‌داوران جهت تشخیص حرفه‌ای اصالت طرح‌ها. اما این سایت هم علی‌رغم تلاش برای تبلیغات و اطلاع‌رسانی، ثبت‌نام کمی داشت و از آن استقبال نشد.

زارعی در ادامه با تأسف اظهار داشت: متأسفانه ما فرهنگ و روحیه کار گروهی نداریم. از همکارانم گله دارم، لازم است کمی بیشتر به هم اعتماد کنیم تا وحدت بین ما اتفاق بیفتد. اتحادی که حلاوتش، کام همه‌مان را شیرین خواهد کرد. این طراح فرش اشاره کرد: ما می خواستیم راهی سهل تر و پر سرعت تر از مالکیت صنعتی داشته باشیم و خود آن مرکز هم سامانه ستان را تایید کرده بودند.

زارعی «آموزش» حرفه‌ای و صحیح را در این مسیر مؤثر دانست و افزود: عده زیادی به طراحی فرش علاقه‌مندند، ولی به‌طور حرفه‌ای فعالیت نمی‌کنند و لذت کار حرفه‌ای و سود آن را نچشیده‌اند، به همین دلیل گمان می‌کنند از این طریق می‌توانند کار خود را پیش ببرند.

 وی کم‌سوادی، ضعف وجدان، و عدم اعتقاد به کسب روزی حلال را از دیگر دلایل کپی کاری دانست و گفت: اگر تولیدکننده فهیم باشد و طرح کپی را نخرد، طراح هم نمی‌فروشد.

محمد سبطینی طراح فرش و عضو کانون طراحان اورجینال کار، در خصوص این موضوع به عصر فرش می گوید:

تولید کننده، می‌تواند بسیار موثر باشد که جلوی کپی گرفته شود، اگر او حمایت نکند، طراح کپی کار ، بازار فروش نخواهد داشت، بعضا خود تولید کننده دنبال کار کپی میگردد و  طرح کپی می خواهد که با قیمت مناسب تر بخرد. کافیست طراحان به اداره ثبت کل کشور، سامانه ستان یا کانالهایی که در فضای مجازی وجود دارد مراجعه کنند، تا بدانند کدام طرح ها ثبت شده و دنبال آن نروند.

 وی در مورد زمان بر بودن روند ثبت در اداره ثبت کل کشوراظهار داشت: باید اداره ثبت این روند را سرعت ببخشند که البته آنها هم پرونده های زیادی دارند.

سبطینی در مورد عدم وحدت بین طراحان به عصر فرش گفت: از سال ۱۳۷۸ در مورد اتحادیه یا صنف طراحان فرش ماشینی پیشنهادی داده شد،  اماهمکاری مورد انتظار اتفاق نیفتاد. سال ۱۳۹۲ مجددا پیگیری شد، خیلی از طراحان حاضر به همکاری شدند، اما به دلیل روند اداری زمانبر، دلسرد شده و از طرفی بعضی طراحان هم منافعشان در خطر بود، زیرا از مسیر کپی کاری، سودهای کلان به دست می آوردند و در نهایت این گروه با کج سلیقگی های بعضی ها کم کم منحل شد.

سبطینی افزود: راحت بگویم مقصر داستان کپی کاری طرح فرش در ایران، هر دو طیف هستند، هم تولید کننده هم طراح فرش. عده ای به دنبال این هستند که بدون دردسر کار کنند.

تولیدکننده هم نمی‌داند کافیست زمانی که طرح را می خواهد بخرد، حتی اگر کاملا از طراح شناخت دارد، قرارداد ببندد.  قراردادی تهیه شده و موجود است که در یکی از بندهای آن آمده: اگر مشخص شود طرح واگذار شده کپی است، تولید کننده می تواند ادعای خسارت کند؛ اگر من کپی کار باشم زیر آن برگه را امضا نمی کنم و مشخص می‌شود که یک جای کار میلنگد!

دکتر منصور دیاری، مدرس و عضو مرکز تحقیقات فرش ماشینی دانشگاه آزاد اسلامی کاشان در مورد علت کپی کاری در این صنعت به عصر فرش می‌گوید:

یک علت کلی در این زمینه وجود دارد و یک علت صنفی یا حرفه‌ای؛ مشکل کلی بحث کپی‌رایت در ایران است که این در همه صنایع و هنرها وجود دارد و درواقع ما ضمانت اجرایی محکمی برای قوانین کپی‌رایت در ایران نداریم، در حوزه صنعت فرش ماشینی هم متأثر از آن بعد کلی است. علت دیگر این است که تعداد شرکت‌های فرش ماشینی و دفاتر طراحی زیاد است و هماهنگی و وحدت بین طراحان نیست، یک سازمان قوی که نظارت داشته باشد یا قوانین و مقررات داخلی وضع کند وجود ندارد. تا زمانی که طراحان انجمن یا تشکلی نداشته باشند، نمی‌توانند از حقوق خود دفاع کنند یا حداقل به شکل ضعیفی دفاع می‌کنند.

دیاری نیز بر این باور است که بعضی تولیدکننده‌ها ترجیح می‌دهند طرح را از اصل و منبع آن تهیه کنند و بعضی هم هر که ارزان‌تر بدهد می‌گیرند؛ و اگر تولیدکننده‌ها طرح‌های کپی را نخرند، کپی کارها هم میدان عمل پیدا نمی‌کنند.

همچنین وی از سامانه ستان که پیشنهاد مرکز تحقیقات فرش ماشینی دانشگاه آزاد کاشان بود به‌عنوان ابزار مناسبی برای حل مسئله یادکرده و می‌گوید: برای رفع مشکل زمان‌بر بودن ثبت طرح‌ها در مرکز مالکیت معنوی، این نرم‌افزار پیشنهاد داده شد، سامانه‌ای که در حوزه فرش ماشینی می‌تواند راهکار خوبی باشد. طراحان ظرف چند روز می‌توانند طرح خود را در سامانه ستان ثبت کنند و در قالب ارتباطی که با تولیدکننده‌ها دارند، می‌توانند یک قرارداد حقوقی محکم داشته باشند. دیاری افزود: اگر طراحان فرش در این زمینه به توافق جمعی برسند و همکاری کنند، کسی نمی‌تواند به‌راحتی طرحی را کپی کند.

وی علت عدم استقبال از ستان را انتقاد بعضی از طراحان به مبلغ ورودی، عدم اعتقاد به بحث جلوگیری از کپی کاری و اینکه بعضی‌ها اساساً چون خودشان کپی کار هستند و نمی‌خواهند منافعشان درخطر بیفتد، نمی‌خواهند وارد این سامانه شوند.

دیاری معتقد است اگر طراحان اورجینال و اصیل این سامانه را حمایت کنند، ظرف مدت شش ماه الی یک سال وضعیت کپی کاری بهتر خواهد شد.

* * *

کپی‌برداری و بحث مالکیت معنوی نه‌تنها در حوزه فرش که در تمامی صنایع دیگر نیز مطرح است. به نظر می‌رسد که حل آن موضوعی است دوسویه؛ از طرفی تولیدکننده پیش از هر چیز لازم است از هویت مالک اصلی نقشه مطلع شود و از طرفی طراحان فرش باید جدیت بیشتری در این مسیر داشته و به وحدت و هماهنگی کارآمدتری برسند. ثمرۀ توافق جمعی و همدلی بین طراحان، حل بسیاری از مشکلاتی است که دامن این قشر هنرمند را گرفته است، مشکلاتی که با توافق جمعی و یکدلی، با سرعت بیشتری حل خواهند شد.

خبرنگار: حوریه شیوا

نظرات

  • انتشار یافته: 1
  • در انتظار بررسی: 0
  • غیر قابل انتشار: 0
  • کیومرث خواجه باشی (شیواقلم) IR ۲۱:۰۳ - ۱۳۹۷/۰۷/۲۰
    0 0
    طراحان فرش ماشینی منشعب از طراحان قالی ایران هستند وقدر هنر وقلم خود را نشناختند ونمیدانند وضعف در طراحی دارند چون اکثرا با اتمام دوره دانشگاه وفارغ التحصیل شدن به کار طراحی مبادرت کردند در ضعف امور معیشتی قرار گرفتند واجبارا تن به طراحی ارزان وکپی میدهند .تولید کننده گان فرش ماشینی هم چون پول دارند نمیدانند چی را تولید کنند چی را نکنند پس برای اکثرشان مهم نیست که طرح اورجینال بخرند یا کپی وچون کپی ارزان درمیاد روی بسوی کپی اوردند وطراحانرا هم مجبور به کپی کاری میکنند یک طرح اورجینال فقط طراحیش سی میلیون تومن باید باشد وکارهای رایانه ایش هم حدودا بیست میلیون تومن میشود پنجاه میلیون تومن وخیلیها به کار پنج میلیون تومنی روی میاورند که کپی است وخاص نیست برای اینست که کپی کاری رونق پیدا میکند ویک طراح هم یک طرحی را پیاده میکند برای خودش واز ان کپی کرده میفروشد وهمان پنجاه میلیون را درمیاورد اما با فروش به ده یا بیست ویا سی نفر تولید کننده .برای جلوگیری از این تنها کاری که میشود کرد انهم تولید کننده است که طرح را برای خودش اورجینال بخرد وثبت صنعتی وهنری کند برای مثال سه طرح متفاوت برای یکدوره تولید بخرد وکارهای ثبتیش را انجام دهد در این موقع است که دیگر کپی کاری از رونق میافتد .البته سخن بسیار است مجال کم ....شیواقلم ....خواجه باشی .

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 7 =