کارگاه

تشکیل کارگاه‌های گروهی و جمعی به‌منظور قالیبافی به صورتی که یک مجموعه تقریباً همه نیازهای خود را برطرف کند، از دوران صفویه به بعد پایه‌گذاری شده است. همان‌گونه که در روایت‌های تاریخی دیده می‌شود، در آن دوران به هنر قالی‌بافی، کاشی‌کاری، طراحی و رنگرزی توجهی خاص می‌شده و هنرمندان در کارگاه‌های کوچک اما جمعی به کار اشتغال داشته‌اند.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی صنعت فرش ایران (عصرفرش)،  از دوران صفویه است که صنعت فرش‌بافی از حرفه‌ای جانبی و روستایی به شغلی عمومی و مستقل، تبدیل می‌شود و با رونق گرفتن بازارهای داخلی و خارجی، کارگاه‌های بزرگ و کوچک فرش‌بافی با کمک سرمایه‌داران تأسیس می‌شود. نخستین کارگاه‌های فرش‌بافی در شهرهای اصفهان، کاشان، کرمان، تبریز و بعضی از شهرهای استان خراسان تأسیس شد. این کارگاه‌ها در پیشرفت هنر ـ صنعت فرش‌بافی و صنایع جانبی آن از قبیل طراحی، رنگرزی، ریسندگی و بافندگی و همچنین تأمین رفاه و ارتقای سطح زندگی بافندگان و سایر افراد شاغل در این صنعت نقش مهمی ایفا می‌کنند.

فرش دستباف هنری موروثی، بومی و صنعتی قدیمی، همگانی و خانوادگی است. این جلوه از فرهنگ‌عامه درعین‌حال جوهر خلاقیت یک گروه است که مالکیت فکری جمعی‌شان را شکل می‌دهد. هیچ‌یک از دیگر هنرهای ایرانی به‌اندازه فرش دستباف محتوا و نفوذ فرهنگی فراگیر و تقریباً همگانی ندارد. ارزش‌های هنری و فرهنگی فرش ایرانی دارای بسترهای زیبایی‌شناختی و ارزش‌های معنوی بوده و معرف احساسات، عواطف و اعتقادات مردمان شرقی است.

از قدیم‌الایام، این هنر در خانه‌ها یا نزد استادکاران، به شکل جمعی و گروهی انجام می‌شده است، اما با گذشت ایام و غلبه روحیه فردگرایی بر ساختار اجتماع، افراد، بیشتر به شکل فردی و در خانه مشغول به قالیبافی شدند. در جریان تغییرات اجتماعی، تنها یادگاری که از آن دوران به‌جا ماند، کارگاه‌های جمع بافی قالی بود که همچنان در بسیاری از شهرهای کشور، مشغول ادامه فعالیت‌اند.

اما این روزها روزگار فروش و صادرات فرش دستباف چگونه است؟ آیا این کارگاه‌ها از تکاپو افتاده‌اند؟

محسن واجدی، مدیر شرکت فرش ترنج و محراب دراین‌باره به عصر فرش می‌گوید:

با چند تن از دوستان، سال ۸۶ سرمایه گذاشتیم و «خانه فرش» را تأسیس کردیم. یک کارگاه بزرگ با حدود ۱۰ الی ۱۵ دستگاه قالی. از سال ۸۶ تا سال ۹۰ این کار را ادامه دادیم و از این‌که اشتغال‌زایی کنیم، لذت می‌بردیم. بعدازاینکه بافت مجموعه‌ای از فرش‌های عتبات عالیات را تمام کردیم، امیدوار بودیم که مسئولین با ما همراه شوند و این چراغ روشن بماند، ولی متأسفانه نشد و هم‌اکنون از ۱۴۰۰ بافنده، شاید صد تا باقی‌مانده باشد و ما مجبور به تعطیلی کارگاه‌ها، یکی پس از دیگری شدیم.

واجدی با حسرت از ایامی یاد می‌کند که پشت در کارگاه‌های قالی‌بافی مجموعه‌شان نوشته بودند: نیروی جدید نمی‌گیریم و ادامه می‌دهد:

این روزها افراد زیادی قصد دارند با ما قرارداد ببندند، ولی در این شرایط، باوجود عدم ثبات قیمت‌ها، شخصاً نمی‌پذیرم.

ناهید حسینی که مؤسس کارگاه قالیبافی گل‌ابریشم است، دلیل این امر را عدم بازار سنجی مناسب توسط صاحبان کارگاه و نداشتن تحقیقات و بررسی در این زمینه دانسته و به عصرفرش گفت:

فروشنده‌ای که بتواند نیازسنجی انجام داده و به‌تبع تولید کند، اوضاع نمی‌تواند برای او بد باشد. اگر برنامه‌ریزی انجام شود، کار درست پیش می‌رود. البته کارگاه‌های قالیبافی مشکلات زیادی دارند، منتها با یک برنامه‌ریزی، شناخت نیاز بازار و سفارشی که از قبل گرفته شود بسیاری از مسائل حل می‌شود.

به گفته رئیس اتحادیه فرش دستباف خراسان جنوبی، هم‌اکنون تولید فرش برای بافندگان صرفه اقتصادی ندارد و حجم زیادی از فرش دستباف در گوشه خانه‌ها و انبارهای بافنده‌ها و تجار روی‌هم مانده است و هرسال هم بر تعداد آن‌ها افزوده می‌شود.

* * *

هم‌اکنون، دغدغۀ اصلی بخشی از مدیران کارگاه‌های قالیبافی و یا بافندگان، وجود رکود در بازار است. بدیهی است نوسانات حاکم بر بازار، کم‌وبیش در همه بازه‌های زمانی وجود داشته است و در کنار آن، مشکلات و مسائل مختلفی که می‌توانسته‌اند بهانه‌ای شوند برای متوقف شدن، همواره در مسیر هر تولیدکننده‌ای بوده است.

اما تفاوت و مرز بین موفقیت و شکست این است که یک نفر از حرکت می‌ایستد و دیگری راه را می‌یابد یا می‌سازد!

برای حل این مشکل نمی‌توان چشم‌انتظار دولت یا نهادهای حمایتی بود؛ به نظر می‌رسد بهتر است تولیدکنندگان با انجام پژوهش‌هایی بر پایه نیازسنجی مشتریان خارجی، فعالیت‌های علمی خود را گسترده‌تر کرده و درزمینهٔ بازاریابی بین‌المللی تلاش و جدیت بیشتری به خرج دهند. داشتن برنامه مدون در این زمینه و مداومت بر انجام آن، قطعاً منجر به باز شدن راه‌هایی هموار برای صادرات بین‌المللی خواهد بود.

خبرنگار: حوریه شیوا

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 2 =