دانشگاه فرش

درگذشته کسی به فکر آکادمیک کردن فرش بافی نبود. اما از دهۀ هفتاد، این رشته و گرایش‌های مختلف آن، به‌صورت یک‌رشته دانشگاهی درآمد و هم‌اکنون علاقه‌مندان به این حرفه، می‌توانند به‌صورت آکادمیک در این زمینه آموزش ببینند.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی صنعت فرش ایران (عصرفرش)، فرش از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین هنرهای ایرانی محسوب می‌شود. هنری که در تاروپود آن می‌توان فرهنگ‌های مختلف ایرانی را دید. رج به رج آن، آمیخته با هزاران واژه و کلمه است، پر از حس. یک‌گوشه‌اش دستان هنرمند زنان روستانشین و شهرنشین رامی بینی و یا قرمزی‌های اناری‌ نخ هایش تو را به یاد رنگرز خانه‌های سنتی می‌اندازد و نقش‌های خیره‌کننده‌اش، هنر طراحان زبردست را به خاطرت می‌آورد. فرش ایران، چه دستبافت و چه ماشینی، یکی از کالاهای اصلی و صادراتی کشور ایران محسوب می‌شود که جایگاه ویژه‌ای در کشورهای مختلف دنیا دارد.

درگذشته رشته فرش‌بافی به‌عنوان یک حرفه و هنر محسوب می‌شد و کسی به فکر آکادمیک کردن آن و تحقیق و پژوهش در این زمینه نبود. آموزش فرش‌بافی نیز به‌صورت تجربی آموزش داده می‌شد و رشته و دانشگاهی برای پرداختن به این هنر زیبا وجود نداشت. اما از دهۀ هفتاد، این رشته و گرایش‌های مختلف آن، به‌صورت یک‌رشته دانشگاهی درآمده و علاقه‌مندان به این حرفه، می‌توانند به‌صورت آکادمیک در این زمینه آموزش ببینند. از طرفی با توجه به چالش‌های موجود درزمینهٔ فرش، برای صیانت از این هنر اصیل ایرانی و حفظ جایگاه شایسته آن ضروری به نظر رسید که در محیطی علمی مباحث مربوط به آن آموزش داده‌شده و مسائل و مشکلات آن موردبررسی قرار گیرد.

موقعیت شغلی رشته فرش در ایران

دکتر فتحعلی قشقایی فر، عضو هیئت‌علمی گروه فرش دانشگاه کاشان، در خصوص بازار کار برای دانشجویان فرش گفت:

«دانشجویانی که در این رشته تحصیل می‌کنند، سه گروه‌اند: دسته اول، صرفاً مدرک می‌گیرند و می‌روند، دسته دوم خودشان کارآفرین بوده و یا یک کسب‌وکار تولیدی راه می‌اندازند یا کارگاه می‌زنند، و دسته سوم علاقه‌مند به طراحی فرش هستند و جهت این امر، جذب شرکت‌های فرش می‌شوند.»

واقعیت این است که در کشور ما، هیچ کالایی ازنظر ارزش‌افزوده مشابه فرش نیست. زیرا از یک‌سو، مواد اولیه فرش در ایران تهیه میشود و از سوی دیگر، فرش ایرانی در بازارهای جهانی دارای ارزش مادی بسیار زیادی است.به همین دلیل در حال حاضر، بسیاری از مراکز خصوصی و دولتی هستند که به دنبال فارغالتحصیلان این رشته میگردند که درزمینهٔ طرح، رنگ و بافت مهارت و خلاقیت داشته باشند. عدهای از فارغالتحصیلان نیز به‌عنوان مشاور بازرگانان فرش فعالیت میکنند یا خودشان درزمینهٔ تولید فرش یا صادرات فرش سرمایهگذاری کرده و در این زمینه فعالیت میکنند و بالاخره تعداد قابل‌توجهی نیز این هنر را در مراکز کار و دانش آموزش میدهند.

در حال حاضر کارخانه و کارگاه‌های مختلفی درزمینهٔ تولید فرش فعالیت می‌کنند و محصولات تولیدی آن‌ها در بازارهای داخلی و خارجی به فروش می‌رسد و این مراکز تولیدی برای ادامه راه و موفقیت بیشتر نیاز به کارشناسان حرفه‌ای حوزه فرش دارند تا بتوانند در زمینه‌های مختلف مانند طراحی، تولید، رنگ و دیگر موارد مهم به آن‌ها کمک کنند.

افرادی که بتوانند درزمینهٔ فرش اطلاعات مناسبی به دست آورند بدون شک می‌توانند در این کارخانه‌ها مشغول به کار شوند و حتی اگر بتوانند سرمایه‌گذار مناسبی جذب کنند و یا خودشان سرمایه راه‌اندازی کارگاه فرش‌بافی را داشته باشند می‌توانند اقدام به تأسیس کارخانه و یا کارگاه فرش‌بافی کنند و از این راه درآمد مناسبی به دست آورند.

یکی دیگر از حوزه‌هایی که برای فارغ‌التحصیلان رشته فرش وجود دارد آموزش است که افراد فارغ‌التحصیل این رشته می‌توانند با طی کردن مقاطع بالا به‌عنوان مدرس فرش مشغول به کار شوند.

چه تواناییهایی برای دانشجوی فرش لازم است؟

خلاقیت، نوآوری و علاقه‌مندی به هنر و داشتن روحیه هنری بسیار می‌تواند برای دانشجوی رشته فرش مفید باشد. دانشجویی که بدون هدف رشته کارشناسی فرش را انتخاب کرده باشد، پس از فارغالتحصیلی جـایـگاهی در صـنعت فـرش نـخواهـد داشت، در نقطه مـقابل نـیز دانشجویانی هستند که با علاقه و پشتکار بسیار به این رشته آمدهاند و به دنبال آموزش و بهبود کیفیت هنر فرش هستند و قدمهای مؤثری نیز در این زمینه برداشتهاند.

همچنین کارشناس فرش باید از تاریخ هنرهای دستی و بومی، بخصوص هنر فرش‌بافی آگاهی داشته باشد و به یاری ذوق هنری، طرحهایی ارائه دهد که هم از اصالت بومی و هم از نوآوری برخوردار باشد.

نظر دانشجویان فرش درزمینهٔ بازار کار این رشته چیست؟

یکی از دانشجویان فرش دراین‌باره می‌گوید: بازار فرش به‌هیچ‌عنوان به دانشجویان اجازه حضور در طراحی نمی‌دهد. آن‌ها بر این عقیده‌اند که ما تازه‌کار هستیم و به اصالت این طرح‌ها آشنایی نداریم.

آن‌ها می‌گویند که طرح باید صاحب اسم و سبک باشد،حتی می‌گویند اگر آقا و یا خانم فلانی تائید و یا امضا کند ما طرح را از شما قبول می‌کنیم و به بافندگان خود می‌دهیم که متأسفانه این همکاری از سوی آن‌ها صورت نمی‌گیرد؛ شاید این عدم همکاری به این دلیل است که آن‌ها می‌خواهند فقط طرح و اسم خودشان در بازار باشد.

او در پایان می‌گوید: شاید استفاده از این کلمه برای هنر فرش جالب نباشد اما باید گفت، در طراحی فرش و یا بافتن آن یک نوع مافیا در کشور حاکم است.

حسن خاتمی، مدیر گروه فرش دانشگاه کاشان درباره این موضوع به عصر فرش گفت:

قبل از هر چیز، دانشگاه باید فقط دانشجوهای علاقه‌مند را جذب کند، پس‌ازآن، دانشجویان باید خودشان را طی دوره آموزشی، مجهز کنند تا زمانی که فارغ‌التحصیل شدند بتوانند به شکل مطلوبی کار کنند. طبیعی است که بازار سنتی دانشجوها را به شکل رقیب ببیند و چندان تمایلی به حضور آن‌ها در بازار نداشته باشد. آن‌ها می‌توانند گام‌های بلندی بردارند، البته اگر بخواهند. کسانی که واقعاً علاقه‌مند به کار هستند، از اوایل به این فکر می‌کنند که بعداً چه‌کار کنیم؟

ما نمایشگاه طرح‌های دانشجوهای سال چهارم را برگزار می‌کنیم و اکثر دانشجوهای طراحی ما، بسیار فعال‌اند.

وی در ادامه از یکی از خانم‌های دانشجوی خود در پنج سال قبل یاد می‌کند که از سال دوم آموزش، به دنبال کار تولیدی هم بود و هم‌اکنون یکی از تولیدکننده‌های موفق است.

* * *

بر اساس شواهد و گفته‌ها، باید تدبیری اندیشیده شود که دانش‌آموختگان درزمینهٔ کسب مهارت، آموزش عملی بیشتری ببینند و زمینه این موضوع، در مشاغل مرتبط با امور فرش در مراکز آموزشی و دانشگاه‌ها فراهم شود، این امر در کنار علاقه‌مندی دانشجوها و پیگیری خودشان، می‌تواند زمینه‌ساز وضعیت اشتغال مناسب‌تری باشد.

بنابراین پیشنهاد می‌شود با تدوین برنامه‌های بلندمدت، و همه‌جانبه نسبت به تبیین جایگاه مشاغل فرش به‌ویژه در مراکز و واحدهای آموزشی در سطوح مختلف اقدام شده و همچنین در فضای فرهنگ عمومی کشور به‌خصوص رسانه‌ها، ابعاد مختلف صنعت فرش، جایگاه اقتصادی، اجتماعی و هنری آن در محیط خانواده، جامعه و حتی ابعاد جهانی آن تبیین شود. ارائه اطلاعات دقیق و واقعی می‌تواند در ایجاد نگرش آگاهانه و مثبت هم برای افراد علاقه‌مند و هم دانش‌آموختگان، مفید باشد.

خبرنگار: حوریه شیوا

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
9 + 1 =