فرش مقبره شاه عباس

مزار شاه‌عباس دوم در سال ۱۰۸۲ قمری، مفروش به یکی از عجایب هفت‌گانه عالم فرش‌بافی می‌شود و حالا بخوانید داستان معمای‌گونۀ آن را...

 به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت فرش ایران (عصرفرش)، فرشی نفیس و ابریشمی، در سال ۱۰۸۲ هجری قمری برای مقبره شاه‌عباس دوم صفوی در ۲ قطعه بافته شده است که به‌عنوان فرش کف مقبره استفاده می‌شده و اکنون ۸۲ سال است که در موزه حرم مطهر حضرت معصومه (س) نگهداری می‌شود. این فرش، از عجایب هفت‌گانه عالم فرش‌بافی به شمار می‌رود.

در حاشیه پنجمین همایش گره طلایی که ۱۶ آذر در قم برگزار شد، تورج ژوله، پژوهشگر حوزه فرش درباره این فرش به ایراد سخن پرداخت. ژوله در تعریف ماجرای معماگونه این فرش و معرفی آن گفت:

مزار شاه‌عباس دوم به فاصله چند متر از حرم حضرت معصومه است. اتاقی دوازده ضلعی که در سال ۱۰۸۲ قمری، مفروش به یکی از عجایب هفت‌گانه عالم فرش‌بافی می‌شود و امروز بعد از نزدیک به ۳۵۸ سال، اولین معرفی بین‌المللی این قالی قرار است در لندن و در حضور فرش شناسان بزرگ دنیا، انجام شود.

چرا این فرش را یکی از عجایب هفتگانه عالم فرش‌بافی می‌دانیم؟

۳۵۳ سال قبل، عده‌ای شامل معمار، نگارگر، افراد نوگرا و سنت‌شکن، به سرپرستی  یک هنرمند بزرگ، خالق فرشی در ۱۴ قطعه می‌شوند. او نام خود را در این فرش نوشته است: «نعمت‌الله جوشقان». آن‌ها یک پازل بزرگ را به مساحت تقریبی نزدیک به ۶۰ مترمربع در آن زمان خلق کردند.۱۴ قطعه فرش، ۲ قطعه اصلی میان فرش که دو قطعه مرکزی آن است حول‌وحوش ۵۱ مترمربع مساحت دارد. ۵۱ مترمربع، بدون تکرار. این فرش، تمام ابریشم بوده و تار، پود و پرز آن نیز از ابریشم تشکیل شده است.

خلاقیت و ابتکارهایی قابل‌توجهی در این فرش بوده و برای جلوگیری از ساییده شدن آن و ماندگاری بالاتر، این فرش را با رنگ‌های بیشمار نبافته‌اند، با ۶، ۷ رنگ، بافته شده و پود آن دقیقا در سه چهار رنگ مختلف مطابق با نقوش انتخاب‌شده که اکنون بعدازاین همه‌سال که این فرش مثل یک پارچه یا کاغذ شده است، نقش آن به‌طور کامل مشخص است.

پودها را همرنگ با قسمت‌های نقوش فرش با سه چهار رنگ مختلف بافته‌اند؛ این خلاقیتی است که دنیا در برابر آن سر تعظیم فرود می‌آورد.

بعد از فوت شاه‌عباس دوم، شاردن، سیاح معروف فرانسوی از مقبره شاه‌عباس بازدید کرده و معمایی را اضافه می‌کند که ما تا به امروز، راجع به آن اشتباه فکر می‌کردیم. شاردن اشاره می‌کند که قسمت وسط که بافته نشده، سنگ مقبره شاه‌عباس بوده است، با پارچه‌ای کاملاً زربافت و سیم بافت و در قسمت پایین این پارچه، نوارهای بلند و منقوش ابریشمین وجود داشته و قسمت‌های پایین آن هم حلقه‌هایی از طلاهای توپر وصل بوده و نوارهایی که به پارچه زربفت زیر سنگ بوده‌اند، از داخل قلاب عبور و آن پوشش را با فرش محکم می‌کردند که از آن جدا نشود. کتاب را هنگام باز شدن تصور کنید! هر وقت بخواهند سنگ را ببینند و فاتحه‌ای بخوانند؛ آن را بلند می‌کرده و دوباره روی آن می‌گذاشته‌اند شبیه باز کردن کتاب.

پس از توضیحات شاردن در کتابش، تا دوره ناصرالدین‌شاه؛ دیگر از این فرش خبری نیست تا اینکه عکاس معروف ناصرالدین‌شاه، فرش‌های حرم شاه‌عباس را می‌بیند و عکس‌های بسیار زیبایی را تهیه می‌کنند.

 پس‌ازآن در اردیبهشت ۱۳۰۴ است که به دستور وزیر وزارت معارف وقت در آن موقع، از روی ۳ تا از این ۱۴ فرش، عکاسی می‌شود.

از این فرش اطلاعی در دست نبود تا اتفاق بزرگی که در سال ۱۳۱۱ افتاد و برای اولین بار در نمایشگاه بزرگی از هنر ایران در لندن، با فرش‌های منتخبی از ایران، به دستور رضاشاه تمام این ۱۴ قطعه به لندن می‌رود.

اما به دلیل وجود قالی شیخ صفی در آن نمایشگاه، ظاهراً تصمیم گرفته شد که قالی شیخ صفی، همیشه جزو بهترین‌ها باقی بماند و هیچ‌گاه ذکری از این قالی مقبره شاه‌عباس نشود.

از این ۱۴ قطعه، طی یک قرن گذشته، دو قطعه مفقود شده است. فرش اصلی هست، اما از آن ۱۴ فرش دورش، دو قطعه نیست!

تا یک سال پیش، از وجود این دو قطعه بی‌خبر بودیم تا مسئول بخش آثار ایران در موزه ویکتوریا گفت که یکی از این دوازده فرش، در مخزن موزه ویکتوریا و آلبرت است، اما نمی‌دانیم قطعه دوازدهم این فرش عجیب کجاست و از وجود آن کاملاً بی‌اطلاع هستیم.

تورج ژوله در خاتمه صحبت‌هایش، ضمن اشاره به اینکه این فرش را به‌عنوان یکی از عجایب هفتگانه عالم فرش‌بافی می‌شناسیم، افزود: حیف است که به دلیل امکانات محدود، به این شکل نگهداری شود.

این فرش باید بازشده و به نمایش گذاشته شود؛ خوب است گردشگرانی که به ایران می‌آیند، از لذت دین این فرش محروم نمانند.

ژوله در پایان گفت: شایسته است که خانواده بزرگ فرش قم در یک کار تیمی مشترک با مرکز ملی فرش ایران و متولی حرم حضرت معصومه (ع) تصمیم بگیرند تا این فرش در ابعاد کوچک‌تر باز بافی شده و در موزه فرش ایران در تهران به نمایش گذاشته شود تا کسانی که دوست دارند، بتوانند از نزدیک آن را ببینند. همچنین لازم است توسط سازمان میراث فرهنگی، ثبت این فرش به‌عنوان یگانۀ عالم فرش‌بافی، در فهرست آثار ملی و ثبت جهانی صورت گیرد.

گفتنی است در ترجمه فارسی "سیری در هنر ایران"  درانتهای جلد دوازدهم  تصریح شده است؛ «مجموع قالی های فوق  به یقین در زمره یکی از عجایب هفت گانه فرش دستباف در جهان به شمار می رود.»

خبرنگار: حوریه شیوا

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 5 =