• ۱۳ اسفند ۱۳۹۷ - ۰۹:۰۰
  • خبرنگار: hoseini
  • کد خبر: 2903
نقش باورها و فرهنگ بومى درنگاره‌هاى گلیم

در سرزمین‌هایی که گلیم بافته می‌شدند، نوعی نگرش واحد در خلاقیت هنری و فنی پدید آمد که از پذیرفتن دینی واحد در میان مسلمانان نشأت می‌گرفت. پیش از آن “شمن‌گرایی”، “جان‌دارگرایی”، یهشودیت، مسیحیت، بودیسم و غیره متداول بوده است. این دین نوین استفاده از برخی نگاره‌ها و شیوه‌های بازنمایی را که مربوط به باورهای گذشته بود، منع یا تشویق می‌کرده است. در کشورهای بافنده گلیم، دین اصلی اسلام، مسیحیت و بودیسم بود و نمادهای مربوط به این ادیان عمیقاً در افکار خلاقهٔ بافندگان نفوذ کرده است.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت فرش ایران(عصرفرش)، نخستین ترکیب اشکال در طرح، در تصویرهای نمادین تاتوییسم “یین – یانگ” تجلی یافته است. بعدها فلسفهٔ تصوف، اعتقاد به تعادل را در همه چیز گسترش داد. بنیان‌گذاری مراکز تصوف در شمال غربی ایران از سده‌های چهارده و پانزده میلادی به بعد بوده است. همزمان با آن در شمال غربی ایران تجدید حیاتی در عرصه هنر و صنایع دستی ایجاد شده؛ و تفکرات صوفیانه نفوذ عمیقی در طراحی آنها برجای گذاشت.

اسلام در بازنمایی صورت و پیکر محدودیت‌هایی نشان داد و از طرف نسبت به تکرار انحناها، و زوایا و اعداد علاقه نشان داد. نقش و نگاره‌های این دوران رابطه مستقیمی با دین دارد.

خرافات، نمادهای تصویری و اعتقادات مربوط به نگاره‌های گوناگون، نسل به نسل تغییر می‌یابد و پیچیده‌تر می‌شود و جزئی از افسانه‌ها و فرهنگ بومی می‌گردد. معانی اصلی از میان می‌رود و نگاره‌ها باقی می‌مانند.

مفهوم این نگاره لابیجاری قرن هاست که از یادها رفته است.اما طبق افسانه ها نماد خوش اقبالی و باعث وفور نعمت در شکار و برداشت محصولات است.نقش چشم مانند در مرکز برای دفع چشم زخم و نقوش تیر مانند در دو طرف آن به شکار اشاره می کند.

این نقش و نگاره‌ها سه نوع کارآیی دارند: یا باورهای خانوادگی و قبیله‌ای هستند؛ یا طلسم‌هایی برای دفع چشم زخم و بخت‌گشایی و یا مربوط به آگاهی‌های زیباشناختی بافنده.

از رایج‌ترین نقش‌ها برای دفع چشم زخم، ترنج قرمز رنگ در مرکز دست‌بافت است، با خطوطی که به رنگ سرمه‌ای، که تمرکز نیرو را در طلسم نشان می‌دهد. این نوع نگاره در خرقه و یا عبا نیز بافته می‌شود. در تمام مراحل بافندگی، آگاهی نسبت به دنیای ارواح حکفرماست و نقش‌هایی برای دفع شیاطین بر ابزارآلاتی چون شانه‌ها و دوک‌های نخ‌ریسی حکاکی می‌شود.

طاووس دو سر که متعلق به گلیم های پیچ بافی شاهسون و بختیاری است و در مناطق دیگر نیز تقلید می شود. این گلیم شاهسون خمسه نمایانگر افکار صوفیانه و نمادی از جهان دو جانبه و آینه وار است.

دارایی صحرانشینان در خیمه‌ها، حیوانات، وسایل آشپزی، لباس‌ها، دست‌بافت‌، آداب و رسوم، باورها و خرافاتشان خلاصه می‌شود.

سکونت دائمی این مردم در روستاها و تغییر شیوهٔ زندگی ناگزیر سنت‌های قبیله‌ای را که رابطه‌ای تنگاتنگ با کوچ داشته، به فرهنگ بومی ثابت روستایی تبدیل کرده است. طی نسل‌ها اعتقادات پر رمز و راز از مادران به دختران رسیده و بر روایت‌های برجا مانده از اجداد، داستان‌ها و خرافات جدیدی نیز افزوده شده است.

آرزوها و خواست‌های روستائیان به مرور تغییر کرد و انباشت سرمایه از طریق مالکیت زمین و کالا بر نیاز به خوشبختی و سعادت افزود و گلیم به‌وسیله نگاره‌ها و نمادهای طلسم‌گونه زمینه‌ای مناسب جهت ابراز آرزوها و امیال بافندگان گردید. این اشکال در نگاره‌های بی‌ارتباط گلیم‌های قشقایی و در نقوش بهم پیوسته و مکرر دست‌بافت‌های شاهسون بلوچ دیده می‌شود.

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
8 + 0 =